Miasto – przestrzeń przyjazna czy wroga człowiekowi?

Miasto – przestrzeń przyjazna czy wroga człowiekowi? Omów zagadnienie na podstawie „Lalki” Bolesława Prusa. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.

Motyw miasta w literaturze został spopularyzowany w okresie pozytywizmu, choć twórcy chętnie sięgali po niego na przestrzeni niemal wszystkich epok. Zyskał on dwoisty charakter.

Miasto często postrzegane jest jako motor napędowy postępu i miejsce oferujące niespotykane możliwości rozwoju. Autorzy nie unikają jednak też przedstawiania jego mrocznego oblicza – jako przestrzeni wrogiej człowiekowi, sprzyjającej upadkowi wartości i pełnej niebezpieczeństw. 

Teza: miasto – przestrzeń przyjazna czy wroga człowiekowi?

Obraz miasta w literaturze jest ściśle powiązany z ideami danej epoki oraz sposobem, w jaki autor kreuje świat przedstawiony.

Argumentacja: miasto – przestrzeń przyjazna czy wroga człowiekowi?

Miejskie otoczenie potrafi stać się impulsem do działania, ale może też wyciągać na wierzch najgorsze ludzkie cechy. Ten specyficzny dualizm Warszawy mistrzowsko oddał Bolesław Prus w „Lalce”, prezentując panoramiczny portret polskiego społeczeństwa, a w szczególności mieszkańców wielkiego miasta. W powieści można zaobserwować schyłek arystokracji – warstwy, która marnotrawi czas i majątek na przyjęcia, podróże oraz hazard. Większość z nich utrzymuje się wyłącznie dzięki kredytom od bogatych mieszczan, takich jak Stanisław Wokulski. Jest to środowisko całkowicie odizolowane, pozbawione wyższych aspiracji i energii do zmian. Przedstawione licznie mieszczaństwo o różnej pozycji i statusie finansowym pozostaje grupą bierną. Większość nie wierzy w sens pracy i przedsiębiorczości. 

Warszawę zamieszkiwały także najniższe warstwy społeczne, takie jak:

• służba,
• furmani,
• lokaje,
• szwaczki.

Wokulski podczas swoich przechadzek po Powiślu z bólem przyglądał się ruinom i skrajnej nędzy ludzi pozbawionych pracy. Jednym z nich był Wysocki, któremu bohater podał pomocną dłoń. Dzielnica ta jawi się jako ognisko zaraz i społecznych patologii, gdzie ludzie brodzą w śmieciach, próbując wygrzebać z nich cokolwiek cennego. Codzienność tych osób to wyłącznie brutalne starcie o byt, pozbawione głębszego sensu. Główny bohater porównuje Powiśle z uszkodzoną drabiną, która uniemożliwia wspięcie się i poprawę losu czy awans społeczny. Tamtejsi ludzie tkwią w martwym punkcie, nie mając szans na ratunek.

Natomiast Paryż w powieści Prusa został wykreowany jako serce nowoczesnego świata, będące przestrzenią sprzyjającą rozwojowi nauki, społeczeństwa oraz intelektu. Wokulski zdaje się nie zauważać problemów z biedą, nierównościami czy chaosem, ponieważ całkowicie ulega urokowi miasta, tamtejszej architektury i technicznego postępu. Choć Wokulski zachwyca się możliwościami Paryża, to Prus położył nacisk na sportretowanie Warszawy, która stała się lustrem dla trudności i kryzysów nękających ówczesne społeczeństwo. Obraz miasta w „Lalce” kojarzy się zatem przede wszystkim z degradacją jednostki.

Kontekst: miasto – przestrzeń przyjazna czy wroga człowiekowi?

1. Kontekst historycznoliteracki: narrator obrazując Warszawę w „Lalce”, stawia na surowy realizm, momentami przechodzący w naturalizm. Celowo eksponuje odpychające detale i konstruuje postacie tak, by jak najwierniej odwzorować realia przynależności do określonych środowisk. 
2. „Dżuma”, Albert Camus: Oran początkowo jawi się jako miejsce skrajnie nudne i pozbawione wyrazu. Jednak wraz z wybuchem epidemii przeobraża się w otoczenie nieprzyjazne człowiekowi. Przymusowa izolacja za zamkniętymi bramami potęguje u mieszkańców dręczące poczucie osamotnienia i odcięcia od świata, a zwyczajne dotąd punkty na mapie – jak własne cztery ściany czy ulice – stają się niemymi świadkami śmierci i bólu. Analogicznie do wizji Warszawy nakreślonej przez Prusa, Oran udowadnia, że miasto, poza funkcją porządkowania życia społecznego, bywa również miejscem, które drastycznie wyolbrzymia bezradność człowieka wobec przeznaczenia.

Kompletne opracowanie pytań jawnych to Twój klucz do sukcesu – wszystkie 76 odpowiedzi opracowane merytorycznie i przystępnie, aby matura stałą się tylko formalnością!