Prawa boskie a prawa ludzkie

Prawa boskie a prawa ludzkie. Omów zagadnienie na podstawie Antygony Sofoklesa. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.

Od zarania dziejów ludzkość funkcjonuje w obrębie dwóch systemów prawnych: jeden jest dziełem człowieka, natomiast drugi, zdaniem wielu, wywodzi się z woli Stwórcy lub wynika z samej natury.

1. Prawa ludzkie ulegają ciągłym przeobrażeniom pod wpływem czasu, lokalnych uwarunkowań czy woli rządzących.
2. Prawa boskie uznawane są za stałe, ponadczasowe i obowiązujące każdego człowieka, bez względu na epokę.

Bywają jednak sytuacje, w których te dwa światy - ustanowione przez człowieka oraz Boga - stają ze sobą w jawnej sprzeczności. Pojawia się wówczas dylemat: kogo słuchać w pierwszej kolejności? Czy lojalność należy się państwu, czy może wewnętrznemu głosowi sumienia? Co stanowi wyższą wartość - porządek społeczny czy zasady moralne?

Prawa boskie a prawa ludzkie - teza

Prawa boskie, utożsamiane z powszechnymi wartościami dobra, sprawiedliwości oraz poszanowania godności bliźniego, powinny zajmować nadrzędną pozycję w hierarchii ważności. Choćby kolidowały z odgórnymi rozporządzeniami władz, są one fundamentem człowieczeństwa.

Prawa boskie a prawa ludzkie - argumentacja

W tragedii Sofoklesa obserwujemy starcie Antygony z Kreonem, władcą Teb. Główna bohaterka, działając w zgodzie z prawem boskim dotyczącym pochówku zmarłych, postanawia pogrzebać brata, Polinika, wbrew surowemu zakazowi króla. W jej przekonaniu prawo boskie, nakazujące otoczenie zmarłego czcią, pozostaje nienaruszalne i absolutne, nawet jeśli akt buntu wobec władcy wiąże się z wyrokiem śmierci.

Z kolei Kreon jest reprezentantem prawa ludzkiego, czyli ustawy państwowej mającej na celu utrzymanie dyscypliny i stabilności. Jego decyzja wynika z pobudek politycznych - pragnie surowo potępić zdrajcę, by w ten sposób wzmocnić swoją pozycję jako władcy. Nie zakłada jednak, że bezkompromisowa postawa Antygony obnaży słabości moralne jego postanowienia. Ostatecznie tragiczne konsekwencje, przejawiające się w samobójczej śmierci Antygony, Hajmona oraz Eurydyki, świadczą o tym, że lekceważenie praw boskich skutkuje nieuchronną katastrofą.

Autor unika wskazywania jednej, słusznej racji, kładąc raczej nacisk na to, że brak porozumienia między tymi dwoma sferami doprowadza do tragedii. Antygona kończy życie jako ofiara w obronie wartości moralnych, natomiast Kreon, choć zachowuje tron, zostaje moralnie pokonany.

Prawa boskie a prawa ludzkie - kontekst (historycznoliteracki)

Dzieło Sofoklesa to klasyczna tragedia grecka, która powstała w V w. p.n.e., gdy ateńska demokracja przeżywała swój rozkwit. Greckie tragedie regularnie podejmowały problematykę religijną i moralną, skłaniając odbiorców do rozważań nad położeniem człowieka wobec świata oraz relacji z bogami. Spór o pierwszeństwo między prawami boskimi a ludzkimi stanowił powracający motyw, mający uczyć pokory i rozwagi poprzez doświadczenie katharsis, czyli emocjonalnego oczyszczenia odbiorcy.

Prawa boskie a prawa ludzkie - podsumowanie

Starcie między prawem boskim i ludzkim ma charakter uniwersalny i pozostaje żywe również współcześnie, zwłaszcza gdy obowiązujące przepisy kłócą się z wewnętrznym głosem człowieka. Losy Antygony dowodzą, że system prawny pozbawiony etycznego fundamentu często staje się przyczyną ludzkich dramatów, a sprawiedliwość wymaga oparcia na ogólnych wartościach moralnych.

Z gotowym opracowaniem nie musisz improwizować na maturze ustnej! Odpowiedzi do wszystkich 76 pytań zostały przygotowane przez egzaminatorkę.