Różne wizje odbudowy Polski po odzyskaniu niepodległości. Omów zagadnienie na podstawie „Przedwiośnia” Stefana Żeromskiego. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.

Kiedy w 1918 roku Polska odzyskała niepodległość po 123 latach, radość z wolności mieszała się z ogromnymi wyzwaniami wynikającymi z głębokich podziałów w społeczeństwie. Pojawił się wówczas dylemat dotyczący kierunku rozwoju, w jakim powinna podążać odrodzona ojczyzna. Powieść Stefana Żeromskiego „Przedwiośnie", która została napisana w 1924 roku, stawia pytanie o przyszłość kraju.

Różne wizje odbudowy Polski po odzyskaniu niepodległości - teza

Autor prezentuje trzy odmienne wizje, które w zróżnicowany sposób definiują kształt ustrojowy i polityczny państwa.

Różne wizje odbudowy Polski po odzyskaniu niepodległości - argumentacja

Pierwsza wizja – utopijne szklane domy
Słynne szklane domy w zamierzeniu autora nie były jedynie wizją, lecz projektem możliwym do zrealizowania w przyszłości. Podstawą dla tej idei stały się fakty i konkretne przesłanki, takie jak zaprezentowany przez francuskiego inżyniera na paryskiej wystawie w 1900 roku „pałac światła” wykonany ze szklanego kamienia. To potwierdza, że Żeromski podchodził do swojego zamysłu z dużą powagą, mimo że w ówczesnych realiach mógł wydawać się on jedynie fantazją i marzeniem. Seweryn Baryka przekonuje syna, że wynalazki pozwolą na wznoszenie budynków: szklanych, pięknych, czystych, ciepłych i przytulnych. Według niego to właśnie innowacyjność miała napędzić całą krajową infrastrukturę, prowadząc do powszechnej elektryfikacji oraz rozwoju kolejnych dziedzin życia, gałęzi przemysłu i rolnictwa. Ta utopijna wizja łączy w sobie typowo romantyczny entuzjazm z pozytywistycznym przekonaniem o postępie technicznym, potędze nauki i sumiennej pracy.
Druga wizja – reformy Szymona Gajowca
Ta koncepcja opiera się na powolnych i stopniowych zmianach na drodze ewolucji. Jej wyrazicielem jest ówczesny wiceminister Szymon Gajowiec, który upatruje szansy dla rozwoju kraju we wzmocnieniu gospodarki, przemysłu oraz stabilizacji finansowej. Jego postulaty obejmują wdrożenie reformy rolnej, ujednolicenie jednostki monetarnej oraz priorytetowe traktowanie kwestii bezpieczeństwa granic, co miało uchronić Polskę przed ponowną utratą niepodległości. Ten program ma charakter typowo pozytywistyczny – koncentruje się na reformach, budowaniu struktur państwowych, rozwoju oświaty i spółdzielczości, wzmocnieniu obronności kraju oraz przestrzeganiu prawa. Cezary Baryka podchodzi jednak do tych planów bardzo sceptycznie, wytykając urzędnikowi zbyt wolne tempo zmian. Do tego punktuje palące problemy społeczne: tragiczny los warszawskich dzieci marznących na ulicach, skrajne ubóstwo komorników we wsi Chłodek oraz nędzę robotników.
Baryka podchodzi z ogromnym dystansem do propozycji Gajowca, nie wierząc, że powolne reformy realnie poprawią byt najbiedniejszych warstw społecznych. Formułuje on ostre zarzuty wobec klas rządzących, oskarżając je o wyzysk oraz instrumentalne wykorzystywanie policji dla własnych celów. Ostrożny program wiceministra, oparty na ewolucyjnych reformach, ograniczał się do zapewnienia porządku, spokoju i społecznej równowagi, stabilizacji pieniądza, rozbudowy armii jako gwaranta niepodległości, upowszechnienia oświaty i popierania rozwoju gospodarki narodowej. Choć program konkretnej i realnej pracy organicznej był najbliższy osobistym przekonaniom Stefana Żeromskiego (w niektórych partiach powieści Gajowiec jest jego wyraźnym porte-parole), nie należy utożsamiać pisarza z tymi poglądami w sposób absolutny. Solidarność twórcy z tą wizją sugeruje cały kontekst ideowy, w którym został osadzony ów nauczyciel i główny oponent Baryki. Genezy koncepcji politycznych Gajowca i poglądów ideowych pisarza są niemal identyczne.
Trzecia wizja – rewolucja komunistyczna
Zagorzałym fanatykiem przewrotu był Lulek, który z satysfakcją przyjmował wszelkie niepowodzenia młodego państwa polskiego, a w trakcie wojny polsko-bolszewickiej otwarcie opowiadał się po stronie Armii Czerwonej. Jego program zakładał zniesienie granic oraz przekazanie pełnej władzy w ręce komunistów. Cezary Baryka, mimo że zbliża się do tego środowiska i bierze udział w ich spotkaniach, zachowuje krytyczny dystans. Dręczą go wątpliwości, czy wyniszczeni nędzą robotnicy faktycznie są zdolni do przejęcia kontroli nad państwem, a w pamięci wciąż nosi krwawe obrazy rewolucji w Rosji, kojarzące się z chaosem, kradzieżami i śmiercią.

To, że Cezary nie utożsamia się w pełni z żadną z trzech propozycji, stanowi sygnał od autora do głębokiej refleksji społeczeństwa nad przyszłym kierunkiem rozwoju ojczyzny. „Przedwiośnie” staje się tym samym ważnym głosem w dyskusji poszukującej idei zdolnej zjednoczyć wszystkich Polaków. Żeromski świadomie unika podawania gotowych rozwiązań czy opowiadania się po jednej ze stron, pozostawiając pytanie o przyszłość Polski otwarte.

Różne wizje odbudowy Polski po odzyskaniu niepodległości - kontekst

W „Ludziach bezdomnych” Tomasz Judym podejmuje batalię o zapewnienie najuboższym prawa do leczenia. Jego postawa staje się wyrazem dążenia do wizji sprawiedliwości społecznej, którą sam postrzega jako nieodzowny element reformy kraju.

Masz trudność z „Przedwiośniem” lub inną lekturą z listy pytań jawnych? Sprawdź gotowe odpowiedzi opracowane przez egzaminatorkę i idź na maturę ustną z planem w głowie.